Çocukluk çağı kanserlerinin nedenleri halen kesin olarak bilinmemektedir. Pek çok bilim adamı tarafından bu konudaki araştırmalar devam etmektedir.
Kanser hastalığı için iki grup risk faktörü vardır. Bunlar değiştirilebilir faktörler ve değiştirilemeyen faktörlerdir. Değiştirilemeyen faktörler yaş, cinsiyet ve aile öyküsüdür. Değiştirilebilir faktörler ise çevresel etkenlerdir. Bunlar radyasyona maruziyet, uzun süre güneş ışığına maruziyet, sigara, kötü beslenme, gıdalardaki katkı maddeleri, bazı virüsler, bazı kimyasal maddeler ve hava kirliliğidir.
Bu risk faktörlerinden biri veya daha fazlasına maruz kalmak bu çocukta kesin kanser gelişeceğini göstermez, ama kansere yakalanma ihtimalini arttırır. Bazı çocuklarda birçok risk faktörü bulunmasına rağmen yaşamı boyunca hiç kansere yakalanmazken, kanser tanısı konulan bazı çocuklarda ise hiçbir risk faktörüne rastlanmayabilir.
Kanser nedenlerini tek tek inceleyecek olursak;
1- Kanser ırsi (kalıtsal) bir hastalık mıdır?
Çocukluk çağı kanserleri genelde kalıtsal değildir, bazı türlerinde aile geçişi olabilir. Çocukluk çağında kalıtsal olduğu bilinen kanser, bir göz tümörü olan herediter retinoblastomdur. İnsan vücudunda bulunan tümör baskılayıcı genlerde doğuştan gelen bozukluk olan bazı kalıtsal hastalıklarda kanser riski artmıştır. Örneğin, ciltte yaygın sütlü kahverengi lekelerle seyreden nörofibromatoziste bazı tümörlerin görülme riski artar. Bağışıklık sisteminin baskılandığı hastalıklarda, özellikle lenf dokusundan köken alan kanserlerin gelişme olasılığı artmıştır.
2- Radyasyon kansere yol açar mı?
Radyasyonun kanser oluşumundaki etkisini dünya acı örneklerle gözlemlemiştir. İkinci Dünya Savaşında Hiroshima ve Nagasaki’ye atılan atom bombası sonrasında o bölgede çok sayıda kanser olguları saptanmıştır. Yine Çernobil’de nükleer kaza sonrası, yakın bölgede yaşayanlarda, özellikle çocuklarda çok nadir görülen tiroit kanserlerinde artış gözlenmiştir. Bu örneklerdeki radyasyon iyonize radyasyondur ve insan vücudundaki genetik yapıyı DNA’nın yapısını bozar, özellikle lösemi, tiroit kanseri ve meme kanseri riskini arttırır.
3- Cep telefonları, tablet bilgisayarlar kansere yol açar mı?
Tablet bilgisayarlar için kullanılan kablosuz internet ortamı, cep telefonları, baz istasyonları, kablosuz telefonlar radyasyon kaynağıdır ve elektromanyetik radyasyon yayarlar. Uzmanlar elektromanyetik alanların sağlık üzerindeki etkileri konusunda hemfikir değillerdir. Ancak söz konusu çocuklar olunca, uzmanların tamamı önlem alınmasından yanadır. Bebeklerin ve çocukların beyin dokuları elektromanyetik alanların etkilerine yetişkinlere göre daha hassastır, çocuklarda beyin tümörü gelişme riski daha yüksektir.
4- Uzun süre yoğun güneş ışını kanser yapar mı?
Güneşten yayılan UV ışınları cilt kanseri için bir numaralı risk faktörüdür. Bu nedenle özellikle çocuklar uzun süreli yoğun güneş ışınına maruz bırakılmamalıdır.
5- Kimyasal ajanlar kanser yapar mı?
Evet yapan kimyasal ajanlar vardır. Katranın yapısında bulunan polisiklik aromatik hidrokarbonlar, boya sanayisinde ham madde olarak kullanılan aromatik aminler, alkilleyici ilaçlar (siklofosfamid, melphalan, dietilstilbesterol gibi), inorganik bileşikler (asbest, arsenik, kadmiyum, krom), aflatoksinler (tahıl, yem ve kuru gıda maddelerinde nem artışı ve sıcaklığa bağlı üreyen bir tür zehir)
6- Sigara kanser yapar mı?
Sigara dumanında 4000’den fazla zararlı madde vardır. Sigara dumanında bulunan başlıca maddeler nikotin (kokain ve morfin kadar bağımlılık yapıcı bir madde) ve karbonmonoksittir. (kanda oksijen taşınmasına engel olan ve ölümlere yol açabilen zehirli bir gaz)
Sigara dumanı içindeki kanıtlanan kanserojen madde sayısı, Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’na (IARC) göre, günümüzde 55’e yükselmiştir.
7- Kanser bulaşıcı mı? Virüslerle bulaşır mı?
Kanser bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak kansere neden olabilen virüsler mevcuttur. Halk arasında öpücük hastalığı olarak bilinen hastalığın etkeni Ebstein Barr Virüsü, bazı lenfomaların (lenf kanseri) ve nasofarenks kanserinin (gırtlak kanseri) gelişmesinde rol oynayabilir. Hepatit B ve C virüsü (B ve C tip sarılık virüsü) karaciğer kanserine yol açabilir. Tüm çocukların Hepatit B aşısı olmaları çok önemlidir. Siğil virüsü olarak bilinen Human Papilloma Virüs, rahim ağzı kanseri ve makat kanseri riskini arttırmaktadır.
8- Kanserden korunmak mümkün müdür?
Çocukluk çağı kanserlerinden kesin korunma yolları yoktur. Kalıtımsal faktörü ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak gebelerin kullandıkları ilaçlar ve alkol açısından kontrol altında olmaları, kimyasal karsinojenlerden ve radyasyondan korunmaları riski azaltabilir. Ayrıca iyi beslenme ve enfeksiyonlardan korunarak, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi bir yere kadar kansere karşı direnci arttırabilmektedir.
KAYNAKLAR
1- Lanzkowsky P.Manual of Pediatric Haemotology and Oncology. Fifth edition. 2011.
2- Alp Özkan. Pediatrik Onkoloji. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi, 2009.
3- http://www.iarc.fr/en/publications/
Hazırlayan: Banu Kozanoğlu
E-Posta:banuince_@hotmail.com