Kanser Nedir?

Vücudumuzda tüm doku ve organlar hücrelerden oluşur. Hücreler vücudumuzun en küçük yapıtaşlarıdır ve ancak mikroskopla görülebilirler. Kas ve sinir hücreleri dışındaki sağlıklı vücut hücreleri  bölünerek çoğalma yeteneğine sahiptirler. Ölen hücrelerin yenilenmesi ve yaralanan dokuların onarılması bu sayede mümkün olur. Fakat bu yetenekleri sınırlı olup  sonsuza dek bölünemezler. Her hücrenin hayatı boyunca belli bir bölünebilme sayısı vardır. Sağlıklı bir hücre hangi zamanda ve ne kadar bölünmesi gerektiği sıkı bir şekilde kontrol edilir. Buna karşın kanser hücreleri  kontrolsüz bir şekilde bölünmeye başlar ve çoğalırlar. Normalde hücrelerin büyümesi ve çoğalması bir düzen içerisinde olmaktadır. Buna paralel olarak doku ve organlar da görevlerini normal olarak yapabilmektedirler. Hücrelerin anormal şekil ve hızda büyümeye ve çoğalmaya başlaması durumunda tümör adı verilen kitle oluşumu söz konusu olmaktadır. Eğer kanser hücreleri oluştukları tümörden ayrılırsa, kan yada lenf dolaşımı aracılığı ile vücudun diğer bölgelerine de gidebilirler. Gittikleri yerlerde tümör kolonileri oluşturur ve büyümeye devam ederler.

Kanser vücuttaki bir hücre grubunun karakter değiştirerek, aşırı ve kontrolsüz şekilde çoğalması sonucu meydana gelmektedir. Kanser kelimesi Latincede yengeç anlamına gelen bir sözcükden türetilmiştir. Hekimlik mesleğinin babası sayılan Hipokrat, hastalığın başladığı bölgeden diğer organlara yayılmasını gözlemleyerek bu canlı ile özdeşleştirmiş ve bu tanımlamayı yapmıştır. Kanserler anormal hücrelerin köken aldığı organa göre isimlendirilmektedir. Genelde tümör tespit edilmeden önce milyonlarca anormal hücre sayısına ulaşması gerekir. Bir “cm (santimetre)” büyüklüğündeki bir tümör kitlesi, yaklaşık 1 trilyon hücreden meydana gelmektedir. 

Kanserin hücre içindeki gelişimi hemen tamamlanmaz. Kanserli hücreye dönüşmeden önce, o hücrenin genetik bilgisinde pek çok değişiklik olması gerekir. Hücrelerin anormal büyüme süreci adım adım gelişir. Her bir genetik değişiklik, hücreyi anormal büyüme sürecinde biraz daha ileriye taşır. Bütün hücrelerin genetik özellikleri aynı olmadığı için, genetik değişikliklerin ne zaman gerçekleşeceğini tahmin etmek imkansız gibidir. Dolayısıyla bazı kanser tipleri oldukça yavaş bir seyir gösterirken, bazıları ise hızla ilerleyip bir kaç ayda kişinin sağlığını bozabilir. Birinci evrede kanser hücreleri normal hücrelerden ayırt edilebilirler. Kanser hücreleri halen bölgeseldir, genellikle yerinde kanser olarak adlandırılır ve tümörün cerrahi olarak alınması ile tam bir tedavi mümkün olabilir. İkinci evrede tümör büyüklüğü artar. Kanser hücreleri yakın çevresindeki lenf düğümlerine ulaşabilir ve dokulara yayılma eğilimindedir. Üçüncü evre ile birlikte, tümör çevre bölgelere doğru ilerler. Dördüncü evrede, tümörler vücudun diğer bölgelerine yayılır.

Başlangıç bölgeleriyle sınırlı kalan ve yavaş çoğalan hücrelerden oluşan tümörlere iyi huylu (benign) tümörler olarak isimlendirilir. Kistler, siğiller, benler ve polipler iyi huylu tümör örnekleridir. Bunlar vücudun diğer bölgelerine yayılmazlar. Ameliyatla tamamı çıkarılınca da tekrar büyümezler. 

Kötü huylu (malign) tümörler hızla büyüyen anormal hücrelerden oluşur. Bu tümörler diğer dokulara yayılarak oradaki normal hücrelerin yaşamını bozup bir çeşit işgal etme özelliği gösterirler. Kötü huylu hücreler, hızla üremelerini sağlayan özelliklere sahiptirler ve genetik yapıları bozulmuş olduğu için anormal proteinler üretirler. Malign hücreler bu özellikleri sayesinde, mikroskobik olarak diğer hücrelerden ayırt edilebilirler. 

Kanserler, ortaya çıktıkları organa veya köken aldıkları hücre-doku tipine göre sınıflandırılırlar. Farklı tipteki kanserler, farklı hızlarda büyürler, farklı yayılma biçimleri gösterirler ve farklı tedavilere cevap verirler. Bu nedenle kanser hastalarının tedavisinde, mevcut kanser türüne göre farklı tedaviler uygulanır. Organlara göre akciğer, mide, cilt kanseri gibi isimler alırken, hücre tipine göre karsinom, sarkom, lösemi ve lenfoma gibi ana başlıklar altında adlandırılır. Sonuçta; lösemi, lenfoma, mide adenokarsinomu, beyin tümörü, kemik sarkomu gibi tanımlardan bahsedilir. İnsana ait kanserlerin yarısına yakını akciğer, meme, prostat veya barsakta ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle araştırmaların çoğu bu alanlar üzerine odaklanmış durumdadır. Çocukluk çağında ise en sık görülen kanserler lösemiler, beyin tümörleri ve lenfomalardır.

Altman AJ. Supportive Care of Children with Cancer, 3rd edition. Maryland, John Hopkins University Press, 2004.

Alp Özkan. Pediatrik Onkoloji. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi, 2009.

Pizzo PA, Poplack DG. Principles and Practice of Pediatric Oncology, 6th edition, Philadelphia, Lippincott Williams and Wilkins, 2011.

Pinkerton R, Plowman PN, Pieters R. Paediatric Oncology, 3rd edition. New York, Oxford University Press, 2004.